Neden Bilinmeyene “x” Deriz ?

XTarih boyunca insanoğlu doğa olaylarını açıklamaya ve doğaya egemen olmaya çalışmıştır. İnsanoğlunun bu çabası ile tarihin en eski bilim dallarından biri olan matematik ortaya çıkmıştır. Günümüze kadar süregelen bu bilim dalında sıkça kullanılan ama pek fazla sorgulanmayan bir soru vardır:Neden bilinmeyen “x” ile temsil ediliyor?

Öyle ki “x” artık kültürümüzün içinde; x fiyat, x dosya, x proje gibi. Peki “x” nerden geldi. Günümüzde savaşların hala devam ettiği “OrtaDoğu” dan.

Arapça’da bir cümle,kelime ya da bir ifade yazmak bir denklem oluşturmak gibidir çünkü her parça son derece net ve çok bilgi taşır. Bugünkü batı bilimi, matematiği ve mühendisliği aslında miladın ilk bir kaç yüzyılında Persliler, Araplar ve Türkler tarafından oluşturulmuştur.  Bu, Arapça’da “al-jebra” denen ufak bir sistemi kapsıyor. Al-jebr, kabaca  ” birbirinden bağımsız parçaları bir araya getirme sistemi” anlamına gelir ve Harezmi tarfından geliştirilerek günümüze kadar gelmiştir.

Matematiksel ilme sahip bu muazzam kaynaklar sonunda 11.yy’da Avrupa’ya, yani İspanya’ya ulaşmıştır. Ve ulaştığında son derece titiz çalışmalarla Avrupa dillerine çevrilmeye başlanmıştır. Arapça’da Avrupalı bir gırtlağın çıkaramayacağı sesler olduğundan bazı ifadelerin tercümesinde zorluklar yaşandı.

ar-shin1 Bunlardan biri yandaki şin harfi ve dilimizde “ş” harfinin çıkardığı sese benziyor.  Aynı zamanda bu harf ekler alarak “bilinmeyen şey” anlamına gelir ve Adsız

10.yy’dan kalan kök alma yönteminde de kullanılarak matematiğin ilk zamanlarından beri mevcuttur. Ama en büyük sorun bu kelimenin İspanyolca’ya tercüme edilmesinde sıkıntı yaşanmasıydı. Böylece tercüme kurulu tarafından CK sesini; “k” sesini alıp Antik Yunanca’nın “Kai” harfe dönüştürüldüğü bir kural ortaya attılar. Sonra bu terimler ortak Avrupa dili olan Latince’ye çevrilirken Latin X harfini koydular. Böylece matematik kitaplarının 600 yıllık temeli oluşmuş oldu.

Sonuç olarak sorumuzun cevabını artık biliyoruz. Neden bilinmeyen “x” ?
“x” bilinmeyen, çünkü İspanyolca’da “ş” diyemiyorsunuz.

 

Bu yazı hakkında ne düşünüyorsun ?
  • Gereksiz 
  • Normal 
  • Faydalı 
  • Müthiş 
Eren DİNÇER

About Eren DİNÇER

2012 yılında Pamukkale Üniversitesi Matematik bölümünden dereceyle mezun oldu. 2015 yılında aynı üniversiteden Uygulamalı Matematik alanında Yükseklisansını tamamladı. Uluslararası matematik ve mühendislik konferaslarında bildirileri bulunmaktadır. İlgi alanları; Uygulamalı Matematik, Nümerik Analiz, Optimizasyon, Matematiksel Ekonomi

View all posts by Eren DİNÇER →